دنداندرد، عفونت یا نیاز به کشیدن دندان برای فردی که بیماری قلبی دارد، با نگرانیهایی درباره عوارض تزریق بیحسی همراه است. بسیاری از بیماران قلبی میتوانند درمان دندانپزشکی را با بیحسی موضعی انجام دهند. دندانپزشکان برای بیحسی این بیماران، بسته به شرایط پزشکی آنها، از داروهایی مانند مپیواکائین ۳ درصد بدون آدرنالین، لیدوکائین، آرتیکائین و پریلوکائین استفاده میکنند. در انتخاب آمپول بی حسی دندان برای بیماران قلبی، نوع دارو و میزان آدرنالین موجود در آن اهمیت دارد؛ زیرا آدرنالین میتواند فشار خون و ضربان قلب را افزایش دهد. بیمار باید پیش از شروع درمان، دندانپزشک را از نوع بیماری قلبی، میزان کنترل آن و تمام داروهای مصرفی خود مطلع کند.
بهترین آمپول بیحسی دندان برای بیماران قلبی کدام است؟
برای بیماری که فشار خون بالایی دارد، کنترل مقدار آدرنالین موجود در آمپول بیحسی مهم است؛ در حالی که برای فرد مبتلا به آریتمی، تأثیر دارو بر ریتم قلب نیز باید بررسی شود. به همین خاطر نمیتوان یک آمپول را برای همه بیماران قلبی تجویز کرد. چهار داروی زیر از گزینههای بیحسی در دندانپزشکی هستند که هرکدام کاربردها و محدودیتهای خاص خود را دارند.
۱. مپیواکائین (Mepivacaine)
مپیواکائین (Mepivacaine) در نوع ۳ درصد، بدون آدرنالین یا سایر مواد تنگکننده عروق عرضه میشود. دندانپزشک میتواند با تزریق این دارو، بدون آنکه نیازی به مصرف آدرنالین باشد، انتقال پیام درد از اعصاب دندان را بهطور موقت متوقف کند.
مدت اثر مپیواکائین در فک بالا حدود ۲۰ دقیقه و در فک پایین حدود ۴۰ دقیقه است. به همین دلیل، استفاده از مپیواکائین برای بیماران قلبی در درمانهای کوتاهمدت مناسبتر است. در درمانهای طولانی، احتمال دارد اثر دارو پیش از پایان کار از بین برود و دندانپزشک ناچار به تزریق مجدد شود. همین محدودیت باعث میشود مپیواکائین بدون آدرنالین همیشه انتخاب اول دندانپزشک نباشد.
۲. لیدوکائین (Lidocaine)
لیدوکائین (Lidocaine) سالهاست که برای بیحسی دندان استفاده میشود و دو نوع با آدرنالین و بدون آدرنالین دارد. نوع بدون آدرنالین برای درمانهای کوتاهمدت کاربرد دارد؛ اما برای درمانهایی که زمان بیشتری میبرند، ترکیب لیدوکائین با اپینفرین به حفظ بیحسی تا پایان کار کمک میکند. بسیاری از بیماران قلبی که بیماری آنها تحت کنترل است نیز میتوانند مقدار محدودی از این ترکیب را دریافت کنند.
۳. آرتیکائین (Articaine)
آرتیکائین از داروهای بیحسی مورد استفاده در ترمیم دندان، درمان ریشه و سایر اقدامات دندانپزشکی است. این دارو قابلیت نفوذ مناسبی در بافتهای اطراف دندان دارد. فرمولاسیونهای رایج آرتیکائین ۴ درصد معمولاً حاوی اپینفرین با غلظت ۱:۱۰۰٬۰۰۰ یا ۱:۲۰۰٬۰۰۰ هستند. پیش از انتخاب آرتیکائین برای بیماران قلبی، دندانپزشک باید شرایط قلبی بیمار، فشار خون و مقدار اپینفرین موجود در دارو را ارزیابی کند.
۴. پریلوکائین (Prilocaine)
پریلوکائین (Prilocaine) در دو نوع ساده و همراه با فلیپرسین (Felypressin) عرضه میشود. فلیپرسین مانند آدرنالین باعث انقباض عروق خونی و افزایش مدت بیحسی میشود، اما سازوکار متفاوتی دارد. دندانپزشک با توجه به وضعیت قلب بیمار، موجود بودن دارو و تأیید پزشک میتواند از این ترکیبات استفاده کند.

نکته مهم درباره پریلوکائین، احتمال بروز عارضهای به نام متهموگلوبینمی است. در این وضعیت، توانایی خون برای انتقال اکسیژن به بافتهای بدن کاهش مییابد. به همین دلیل، مصرف پریلوکائین در افراد مبتلا به برخی بیماریهای قلبی و تنفسی به احتیاط بیشتری نیاز دارد.
جدول مقایسه انواع آمپول بیحسی دندان برای بیماران قلبی
| نام دارو | ترکیبات قابل استفاده | مزیت اصلی | ملاحظات قلبی |
| مپیواکائین | ۳ درصد بدون تنگکننده عروق | امکان محدود کردن مصرف آدرنالین | مدت اثر کوتاهتر در برخی درمانها |
| لیدوکائین | با یا بدون اپینفرین | کاربرد گسترده در دندانپزشکی | بررسی اختلالات ریتم و داروهای مصرفی |
| آرتیکائین | معمولاً همراه اپینفرین | نفوذ مناسب در بافت | کنترل مقدار اپینفرین |
| پریلوکائین | بدون اپینفرین یا همراه فلیپرسین | تنوع فرمولاسیون | احتمال متهموگلوبینمی |
آمپول بیحسی دندان بدون آدرنالین چیست و چه کاربردی دارد؟
آمپول بیحسی بدون آدرنالین به دارویی گفته میشود که در ترکیب آن اپینفرین وجود ندارد. مپیواکائین ۳ درصد، لیدوکائین ساده و برخی فرمولاسیونهای پریلوکائین از نمونههای این نوع بیحسی هستند. اپینفرین با انقباض عروق خونی اطراف محل تزریق، سرعت ورود داروی بیحسی به جریان خون را کاهش میدهد. وجود این ماده سه مزیت اصلی دارد:
- افزایش مدت اثر بیحسی دندان
- کاهش سرعت جذب سیستمیک داروی بیحسی
- کاهش خونریزی در محل تزریق و ناحیه درمان
| ویژگی | بی حسی دندان با اپی نفرین | بی حسی دندان بدون اپی نفرین |
| مدت اثر | معمولاً طولانیتر | در بسیاری از ترکیبات کوتاهتر |
| کنترل خونریزی | بیشتر | وابسته به ترکیب دارو |
| جذب دارو در جریان خون | معمولاً آهستهتر | در ترکیبات ساده سریعتر |
| اثر تحریککننده آدرنالین بر قلب | احتمال وجود دارد | فاقد اثر مستقیم آدرنالین |
| نیاز به تزریق مجدد | معمولاً کمتر | در درمانهای طولانی بیشتر |
| انتخاب برای بیماران قلبی | پس از ارزیابی و کنترل مقدار مصرف | در صورت وجود ملاحظات پزشکی |
آیا آمپول بیحسی دندان حاوی اپینفرین برای بیماران قلبی خطرناک است؟
بیمارانی که بیماری قلبی آنها تحت کنترل است، در بسیاری از موارد میتوانند از آمپول بیحسی حاوی مقدار محدودی اپینفرین استفاده کنند. شرایط برای افراد مبتلا به آنژین ناپایدار، آریتمی کنترلنشده یا سایر اختلالات شدید قلبی متفاوت است و این بیماران باید پیش از درمان تحت ارزیابی پزشکی قرار گیرند.
اپینفرین سرعت ضربان و قدرت انقباض عضله قلب را افزایش میدهد. گاهی بیمار پس از تزریق آمپول بیحسی دچار تپش قلب یا افزایش موقت فشار خون میشود. شدت این علائم به مقدار اپینفرین، سرعت تزریق و حساسیت بیمار به دارو بستگی دارد. تزریق ناخواسته داروی بیحسی به داخل رگ نیز خطر بروز عوارض قلبی را افزایش میدهد؛ زیرا در این حالت مقدار زیادی از دارو در مدت کوتاهی وارد جریان خون میشود.
برای کاهش عوارض آمپول بی حسی دندان برای قلب، دندانپزشک باید غلظت و مقدار کل اپینفرین مصرفی را کنترل کند، دارو را بهآرامی تزریق کند و فشار خون و ضربان قلب بیمار را تحت نظر داشته باشد.

چه مقدار اپینفرین برای بیماران قلبی مجاز است؟
طبق توصیه انجمن دندانپزشکی آمریکا (ADA)، در بزرگسالانی که بهدلیل شرایط پزشکی باید مصرف مواد تنگکننده عروق را محدود کنند، ۰٫۰۴ میلیگرم (۴۰ میکروگرم) اپینفرین بهعنوان حد احتیاطی در نظر گرفته میشود. این مقدار برای همه بیماران قلبی یکسان نیست و دندانپزشک باید دوز مناسب را بر اساس وضعیت سلامت بیمار تعیین کند. برای محاسبه مقدار اپینفرین موجود در هر کارپول (محفظه شیشهای داروی بیحسی)، باید غلظت اپینفرین و حجم محلول داخل آن را بدانیم.
جدول مقدار اپینفرین بر اساس کارپول ۱٫۸ میلیلیتری
| غلظت اپینفرین | مقدار در هر میلیلیتر | مقدار در یک کارپول | مقدار در دو کارپول |
| ۱:۵۰٬۰۰۰ | ۲۰ میکروگرم | ۳۶ میکروگرم | ۷۲ میکروگرم |
| ۱:۱۰۰٬۰۰۰ | ۱۰ میکروگرم | ۱۸ میکروگرم | ۳۶ میکروگرم |
| ۱:۲۰۰٬۰۰۰ | ۵ میکروگرم | ۹ میکروگرم | ۱۸ میکروگرم |
برای نمونه، یک کارپول ۱٫۸ میلیلیتری حاوی اپینفرین با غلظت ۱:۱۰۰٬۰۰۰، معادل ۱۸ میکروگرم آدرنالین دارد. مصرف دو کارپول از همین ترکیب، مقدار کل اپینفرین را به ۳۶ میکروگرم میرساند. این اعداد صرفاً برای مقایسه و درک مقدار دارو ارائه شدهاند و نشاندهنده تعداد مجاز تزریق برای هر بیمار نیستند. مقدار مناسب بیحسی با توجه به وضعیت قلب، نوع دارو، حجم کارپول، سایر ترکیبات دارویی و نظر پزشک تعیین میشود.
آیا بیحسی دندان برای افراد دارای فشار خون بالا خطر دارد؟
افرادی که فشار خون خود را با دارو کنترل میکنند، معمولاً برای تزریق بیحسی دندان مشکلی ندارند. حتی درد دندان، ترس از سوزن و اضطراب نشستن روی صندلی دندانپزشکی میتوانند فشار خون بیمار را بالا ببرند. به همین دلیل، کنترل درد بیمار حین درمان به اندازه انتخاب نوع آمپول بیحسی اهمیت دارد.
دندانپزشک پیش از شروع درمان، فشار خون بیمار را اندازه میگیرد. در صورت بالا بودن شدید فشار خون و کنترلنشدن آن، بهتر است درمانهای غیرفوری تا زمان کنترل فشار خون به تعویق بیفتند.
برای بی حسی دندان برای افراد دارای فشار خون، دندانپزشک باید نام داروهای مصرفی بیمار را نیز بداند؛ زیرا بعضی از داروهای کاهنده فشار خون، واکنش بدن به اپینفرین موجود در آمپول بیحسی را تغییر میدهند. دندانپزشک بر اساس این اطلاعات، نوع آمپول و مقدار اپینفرین موردنیاز را مشخص میکند.
بیماران دارای آریتمی قلبی هنگام تزریق بیحسی باید چه نکاتی را رعایت کنند؟
در افراد مبتلا به آریتمی، ضربان قلب از ریتم طبیعی خود خارج میشود و تندتر، کندتر یا نامنظم میزند. بیمارانی که آریتمی آنها تحت کنترل است، معمولاً پس از ارزیابی پزشکی میتوانند درمان دندانپزشکی انجام دهند. در افراد مبتلا به آریتمی کنترلنشده، تزریق آمپول بیحسی حاوی اپینفرین خطر تشدید اختلال ریتم قلب را به همراه دارد.
اگر برای تنظیم ضربان قلب آمیودارون (Amiodarone) یا داروی ضدآریتمی دیگری مصرف میکنید، حتماً پیش از تزریق بیحسی، نام دارو و مقدار مصرف آن را به دندانپزشک بگویید. مصرف این داروها مانع درمان دندانپزشکی نمیشود، اما دندانپزشک باید هنگام انتخاب آمپول بیحسی و تعیین دوز آن، نوع آریتمی و وضعیت فعلی قلب شما را در نظر بگیرد.
در بیماران پرخطر، دندانپزشک باید فشار خون و ضربان قلب را پیش از تزریق و در صورت نیاز حین درمان کنترل کند. بیمارانی که در معرض اختلالات شدید ریتم قلب قرار دارند، بهتر است درمانهای ضروری دندانپزشکی را با هماهنگی متخصص قلب در مراکز درمانی مجهز انجام دهند.

تداخل آمپول بیحسی دندان با داروهای قلبی
یکی از مراحل مهم انتخاب داروی بیحسی، بررسی داروهایی است که بیمار بهصورت روزانه مصرف میکند. برخی داروهای قلبی ممکن است پاسخ بدن به اپینفرین را تغییر دهند و برخی دیگر بر میزان خونریزی حین درمان تأثیر بگذارند.
| نام دارو | نوع دارو | ملاحظات دندانپزشکی |
| پروپرانولول (Propranolol) | بتابلوکر غیرانتخابی | احتمال افزایش فشار خون و کاهش رفلکسی ضربان قلب در ترکیب با اپینفرین |
| متوپرولول (Metoprolol) | بتابلوکر انتخابی | احتمال کمتر تداخل قابلتوجه با اپینفرین در مقایسه با پروپرانولول |
| آمیودارون (Amiodarone) | ضدآریتمی | بررسی وضعیت ریتم قلب و مشخصات داروی بیحسی |
| وارفارین (Warfarin) | ضدانعقاد | بررسی خطر خونریزی و وضعیت انعقاد خون |
| آسپرین (Aspirin) | ضدپلاکت | توجه به احتمال افزایش خونریزی |
| کلوپیدوگرل (Clopidogrel) | ضدپلاکت | مدیریت خونریزی حین اقدامات تهاجمی |
| سوتالول (Sotalol) | ضدآریتمی و بتابلوکر غیرانتخابی | احتیاط در مصرف اپینفرین |
پروپرانولول و متوپرولول هر دو از دسته داروهای بتابلوکر هستند، اما اثر یکسانی بر گیرندههای بتای بدن ندارند. در افرادی که پروپرانولول مصرف میکنند، تزریق آمپول بیحسی حاوی اپینفرین میتواند فشار خون را بهشدت افزایش دهد و در واکنش به آن، ضربان قلب کاهش پیدا کند. طبق راهنمای NHS، احتمال بروز چنین تداخلی با متوپرولول در دوزهای معمول دندانپزشکی کمتر است. در مورد وارفارین، آسپرین و کلوپیدوگرل، نگرانی اصلی دندانپزشک خونریزی هنگام کشیدن دندان، جراحی لثه یا سایر درمانهای تهاجمی است، نه تداخل مستقیم با داروی بیحسی. پیش از مراجعه به دندانپزشکی، داروهای قلبی، ضدانعقاد یا ضدپلاکت خود را بدون دستور پزشک معالج قطع نکنید.
نکات ایمنی تزریق آمپول بیحسی برای بیماران قلبی
دندانپزشک پیش از تزریق بیحسی باید از وضعیت قلب بیمار مطلع باشد و فشار خون و ضربان قلب او را بررسی کند. مقدار دارو، سرعت تزریق و کنترل وضعیت بیمار حین درمان نیز از مواردی هستند که باید برای جلوگیری از عوارض احتمالی رعایت شوند.
- گرفتن شرح حال کامل پزشکی و قلبی: نوع بیماری، شدت آن، وضعیت فعلی بیمار و علائم احتمالی پیش از درمان مشخص شوند.
- ثبت نام تمام داروهای مصرفی: دندانپزشک باید از مصرف داروهای قلبی، ضد فشار خون، ضدآریتمی و داروهای ضدانعقاد اطلاع داشته باشد.
- اندازهگیری فشار خون و ضربان قلب: بررسی این دو شاخص پیش از شروع درمان به شناسایی شرایط غیرطبیعی کمک میکند.
- بررسی سابقه سکته قلبی، آنژین و جراحی قلب: زمان وقوع سکته یا انجام جراحی و وضعیت بهبودی بیمار در برنامهریزی درمان اهمیت دارد.
- انتخاب مناسبترین داروی بیحسی: نوع دارو و وجود یا نبود اپینفرین بر اساس شرایط پزشکی بیمار و نوع درمان مشخص میشود.
- استفاده از حداقل دوز مؤثر و مناسب: مقدار دارو باید برای کنترل کامل درد کافی باشد، بدون آنکه بیمار در معرض مصرف غیرضروری دارو قرار بگیرد.
- تزریق آهسته و انجام آسپیراسیون پیش از تزریق: آسپیراسیون به معنای بررسی احتمال قرار گرفتن نوک سوزن در داخل رگ است. این اقدام همراه با تزریق آهسته، احتمال ورود ناخواسته دارو به جریان خون را کاهش میدهد.
- کنترل علائم حیاتی در صورت نیاز: فشار خون، ضربان قلب و در شرایط خاص میزان اشباع اکسیژن خون حین درمان بررسی شوند.
- کاهش اضطراب و استرس بیمار: توضیح مراحل درمان، ایجاد محیط آرام و کنترل مناسب درد به کاهش فشار واردشده بر قلب کمک میکند.
- هماهنگی با متخصص قلب در بیماران پرخطر: در بیماران دارای شرایط پیچیده، نوع بیحسی و زمان مناسب درمان باید با نظر متخصص قلب تعیین شود.
رعایت این موارد در درمانهای طولانیتر و اقدامات جراحی مانند کاشت دندان اهمیت بیشتری دارد. بیماران قلبی متقاضی کاشت دندان بهتر است علاوه بر بررسی قیمت ایمپلنت، شرایط پزشکی لازم برای انجام این درمان را نیز با دندانپزشک بررسی کنند.

چه بیماران قلبی باید پیش از تزریق بیحسی با متخصص قلب مشورت کنند؟
برای درمانهای ساده دندانپزشکی، همه بیماران قلبی به تأیید متخصص قلب نیاز ندارند. دندانپزشک با بررسی سوابق پزشکی و وضعیت فعلی بیمار، ضرورت مشورت با متخصص قلب را تشخیص میدهد. این مشورت پیش از تزریق بیحسی برای بیماران زیر ضروری است:
- آنژین ناپایدار: درد قفسه سینه ناشی از کاهش خونرسانی به قلب که ممکن است هنگام استراحت نیز ایجاد شود.
- آریتمی کنترلنشده: اختلال ریتم قلب که هنوز بهطور مناسب کنترل نشده است.
- نارسایی قلبی جبراننشده: وضعیتی که قلب قادر به تأمین نیازهای بدن نیست و علائم بیماری تشدید شدهاند.
- فشار خون شدید و کنترلنشده: افزایش فشار خون که با درمان فعلی کنترل نشده است.
- سکته قلبی اخیر: نیازمند بررسی روند بهبودی و تعیین زمان مناسب درمان دندانپزشکی.
- جراحی بایپس اخیر: ضرورت ارزیابی وضعیت قلب پس از جراحی.
- سابقه واکنش نامطلوب به داروهای بیحسی: بهویژه واکنشهای شدید قلبی یا حساسیتی.
- مصرف داروهای دارای تداخل مهم: نیازمند بررسی ترکیب داروی بیحسی و داروهای مصرفی.
در بیماران دارای شرایط قلبی ناپایدار، درمان انتخابی دندانپزشکی باید تا زمان ارزیابی و تثبیت وضعیت پزشکی به تعویق بیفتد. درمانهای فوری نیز باید متناسب با میزان خطر بیمار و در محیط درمانی مناسب انجام شوند. افرادی که قصد استفاده از خدمات ایمپلنت اقساطی را دارند و به بیماری قلبی مبتلا هستند، باید پیش از تعیین زمان کاشت دندان، وضعیت سلامت قلب خود را با تیم درمانی بررسی کنند.
آیا تزریق بیحسی دندان میتواند باعث سکته قلبی شود؟
احتمال وقوع سکته قلبی پس از تزریق بیحسی دندان در بیمارانی که بیماری قلبی آنها تحت کنترل است، پایین است. این خطر زمانی افزایش پیدا میکند که بیمار دچار بیماری قلبی کنترلنشده باشد، مقدار زیادی اپینفرین دریافت کند یا داروی بیحسی بهاشتباه وارد رگ خونی شود. با افزایش شدید فشار خون و ضربان قلب، عضله قلب به اکسیژن بیشتری نیاز پیدا میکند. در بیمارانی که خونرسانی به عضله قلب مختل شده است، تأمین این میزان اکسیژن دشوار خواهد بود.
گاهی بیماران قلبی از ترس سکته قلبی ترجیح میدهند درمان دندانپزشکی را بدون بیحسی انجام دهند؛ در حالی که تحمل درد و اضطراب حین درمان، ترشح آدرنالین طبیعی بدن را افزایش میدهد و فشار بیشتری به قلب وارد میکند.
برای کاهش خطرات بی حسی دندان برای بیماران قلبی عروقی، دندانپزشک پیش از درمان وضعیت قلب بیمار را بررسی میکند، داروی متناسب با شرایط او را انتخاب کرده و مقدار اپینفرین را محدود میکند. کنترل درد و اضطراب بیمار نیز بخشی از مراقبتهای حین درمان است. در صورت احساس درد در قفسه سینه، تنگی نفس شدید یا از دست دادن هوشیاری بیمار، درمان باید بلافاصله متوقف شود و اقدامات اورژانسی انجام گیرد.
سؤالات متداول
بهترین آمپول بیحسی دندان برای بیماران قلبی چیست؟
مپیواکائین ۳ درصد بدون اپینفرین یکی از گزینههای قابل بررسی است؛ اما انتخاب داروی مناسب باید بر اساس نوع بیماری قلبی، داروهای مصرفی و مدت درمان انجام شود.
آیا لیدوکائین برای بیماران قلبی ضرر دارد؟
لیدوکائین در بسیاری از بیماران قلبی قابل استفاده است. وجود اختلالات ریتم قلب، مصرف برخی داروها و مقدار لیدوکائین و اپینفرین تزریقشده باید بررسی شوند.
آمپول بیحسی بدون آدرنالین چه نام دارد؟
مپیواکائین ۳ درصد، لیدوکائین ساده و برخی ترکیبات پریلوکائین از داروهای بیحسی فاقد آدرنالین هستند.
آیا بیماران قلبی میتوانند از بیحسی حاوی اپینفرین استفاده کنند؟
بله. بسیاری از بیماران دارای بیماری قلبی پایدار میتوانند پس از ارزیابی پزشکی، مقدار محدودی اپینفرین دریافت کنند.
آیا بیحسی دندان باعث تپش قلب میشود؟
اپینفرین موجود در برخی آمپولهای بیحسی ممکن است باعث تپش قلب موقت شود. اضطراب بیمار نیز میتواند در بروز این حالت نقش داشته باشد.
آیا افراد دارای فشار خون بالا میتوانند دندان خود را بیحس کنند؟
بله. کنترل فشار خون، بررسی داروهای مصرفی و انتخاب مقدار مناسب داروی بیحسی از شرایط مهم انجام درمان هستند.
آیا تزریق بیحسی با پروپرانولول تداخل دارد؟
اپینفرین موجود در برخی داروهای بیحسی ممکن است با پروپرانولول تداخل داشته باشد و فشار خون را افزایش دهد. دندانپزشک باید از مصرف این دارو مطلع باشد.
آیا افراد دارای استنت قلبی میتوانند درمان دندانپزشکی انجام دهند؟
بله. زمان قرار دادن استنت، وضعیت قلب و داروهای ضدپلاکت مصرفی باید پیش از درمان بررسی شوند. قطع خودسرانه این داروها میتواند خطرناک باشد.
آیا بیحسی دندان برای بیماران دارای آریتمی خطرناک است؟
در آریتمی کنترلشده، بیحسی موضعی معمولاً پس از ارزیابی پزشکی امکانپذیر است. بیماران دارای آریتمی کنترلنشده به بررسی تخصصی بیشتری نیاز دارند.
آیا قبل از دندانپزشکی باید داروهای قلبی را قطع کرد؟
خیر. بیمار نباید بدون دستور پزشک معالج، مصرف داروهای قلبی، ضدانعقاد یا ضدپلاکت خود را متوقف کند.